—

Non “wikipedi”, c’est “wikipedia” et “tren” est d’avoir deux syllabes dans votre propre langue. Parce que son mode de lecture comme «ti ren” et en syllabe types; vous devriez vous concentrer sur la lecture; pas écrit. Votre langue est sous notre contrôle, nous serons à votre tout, et vous ne pourrez pas parler en turc, pas plus.

—

No “wikipedi”, es “wikipedia” y también el “tren” tiene dos sílabas en su propio idioma. Debido a su manera de la lectura como “ti ren” en la sílaba y tipos, así que debería centrarse en la lectura, no escrito. Su idioma es bajo nuestro control, que será su todos, y usted no hablar en turco más.

“İki ünsüz, bir ünlü ve bir ünsüzden oluşan briç, plâk, blok, grup, stop, brüt örnekleri arasında da üzerinde durulması gerekenler bulunmaktadır. Bunlardan İngilizce kökenli briç sözünün son sesi kanaatime göre ünlü ile başlayan bir ek aldığında brici biçiminde yumuşamaktadır. Bunun gibi sözlük ve kılavuzlarca son sesinin sert kaldığı doğru bulunan ikinci bloka örneğindeki blok sözünün duyabildiğim kadarıyla son sesi yumuşama eğilimindedir. Ünlü ile başlayan ek aldığında son sesini açıkça koruyan brüt örneğinin brüdü biçimindeki yazılışı ve söylenişi doğru değildir. Yukarıda sıralanan örnekler arasında üzerinde durulması gereken bir başka söz, batı kaynaklı grup kelimesidir. Doğu kökenli gurup kelimesinden ayrılan bu iki sözün de son sesleri, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında grubumuz, guruba bakıp örneklerinde olduğu gibi yumuşar.

‘Türkçede son seste sert ünsüzler bulunur.’ diye bildiğimiz kuralın görüldüğü gibi pek çok istisnaları, üzerinde durulması gereken çelişkili durumları bulunmaktadır.”

Türkçe’nin ses bilgisine göre, her hecede bir ünlü bulunur. Bu gibi kurallar hep Türkçe sözcükler için geçerli olduğu için bizi yanıltıyor. Zaten “Türkçe’de sözcükler (veya heceler) iki ünsüzle başlamaz.” diye de bir kural vardır.

Peki başlamaz da ne olur? Daha önce de ifade ettiğim gibi, tabii ki bu sözcüğün Türkçeleşmesi için (mecburen) ünlü türemesi olur.

Birçok ortodoks dilcinin, imladaki “tek ünlü, tek hece” kuralını benimseyerek yukarıdaki yorumlarda örnek olarak verdiğim yabancı kökenli sözcükleri ünlü sayısına göre heceledikleri doğrudur. Sözcükleri hecelere bölmemizin tek işlevsel tarafı, aslında satır sonlarında onları nerelerinden böleceğimizi göstermesidir. Buradan bakıldığında ben de bu sözcükleri tek heceli kabul ederim. Yani satır sonunda b-log ya da t-ren şeklindeki bölmeyi tasvip etmem.

Ancak, fonetik açıdan bu sözcükleri tek heceli olarak kabul etmem mümkün değildir. Düşünsenize, diyelim ki başlangıçta Türkçe’ye imla olarak “statistik” olarak geçmiş bir sözcük belirli bir süre Türkçe fonetiğine uygun olarak “istatistik” şeklinde telaffuz edildikten sonra imlada da bu hali benimsenince birdenbire hece sayısı değişiveriyor!

“Tiren”i “tren” diye okuyabilmek imkansızdır. Sizi yanıltan şey, “t” ile “r”nin arasında soktuğunuz sesin “i” değil, “i” ile “ı” arası ve çok kısa bir ses olmasıdır. Zaten, yine bir kuraldır; ünsüzler, önüne veya arkasına bir ünlü almadan telaffuz edilemezler. “Moderen”deki ünlü türemesi de sonuçta bir ses olayıdır, ama bu gibi türemeler ağız ve şivelerde görülür. Yoksa “dern” hecesi Türkçe’ye uygundur. Türkçe’de iki ünsüzle biten çok hece bulunur, fakat buradaki kural iki ünsüzden öndekinin süreksiz sessizlerden olmamasıdır.

Heceden bağımsız olarak konumuza dönecek olursak, ‘blog’ sözcüğüne Türkçe muamelesi yapıp yapmamak herkesin kendi bileceği iştir. Benimki sadece bir öneridir. Ama yabancı sözcüğün etimolojisini gerekçe göstererek buna itiraz etmek pek mantıklı olmasa gerek. Çünkü dilimize girmiş her yabancı sözcüğün bir etimolojik kökeni vardır. Yani ‘blog’ ‘weblog’dan geliyorsa, başka bir sözcük de başka bir kökenden geliyor.

Son olarak şunu söylüyorum: Bu sözcük bizim tercihlerimizin aksine de olsa maalesef fiilen dilimize girmiştir. Buna direnç göstermek de bir tutumdur ve saygıyla karşılarım. Ben, buna direnç göstermenin zamanının geçmiş olduğunu düşünerek ‘blog’a Türkçe sözcük muamelesi yapıyorum ve bunu da öneriyorum.

Ha, eğer Türkçe kabul etmiyorsanız, o zaman tek tırnağı sözcüğün sadece ek aldığında ve sonunda değil, yalın hali de dahil olmak üzere hem başında hem de sonunda kullanmak zorundasınız. Vallahi bu da kural! Eğer Türkçe’de cümle içinde yabancı bir sözcük kullanmak zorunda kalıyorsanız o yabancı sözcük tek tırnak içine alınır.

Tren, tek hecedir. Yazma diliyle, konuşma dili farklıdır. Tek solukta çıkması hece oluşturuyor. Fakat, sözcükleri yazma diline göre hecelere böleriz, konuşma diline göre değil!

Blog ve tren konusunda, konuşma diline göre bölmeye kalkıldığı için bu muallak yaşanıyor gibi bözüküyor. [tren: tre-ne, tren-de, stad: sta-da, prog-ram (2 hece; söylendiği gibi pırogram, yani 3hece değil), sant-ral, sürp-riz, tund-ra. Telaffuz ederken arada i/ı sesleri ekleyebiliyoruz ama, yazarken değil.]

Yabancı kökenli kelimelere nasıl davrandığımız, duruma göre değişebiliyor. Ben, “weblog”dan geldiğini göz önüne alarak “blog, blog’a” olarak kullanıyorum. “Blog”u Türkçe’ye uydurmak için bu çabaya gerek olmadığını düşünüyorum. Ama bunun üzerine konuşuluyor olmasından, Türkçe’ye hassasiyet gösterilmesinden, bu çabadan memnunum. “Blog”a Türkçe karşılık bulunursa onu da kullanabilirim. Fakat alıp da blog’a “bloğa” diyemem, demiyorum. Öyle kullanılmasını doğru bulmuyorum.

Blog’a “bloğa” demek ve o şekilde yazmak, blog’u Türkçe’ye uyarlayalım diye zaten bizde var olan ‘blok’ muamelesi yapmak (“…hangi blogta oturuyorsunuz? A bloktayım. Bloğumuz sarı renkli.” gibi) anlamına geliyor bir yerde…

Tiren ve bılog benim kulağımı tırmalıyor, ya sizinkini?

Sakalım yok ki, sözümü dinletemiyorum:)

Wikipedi’deki hece tanımı yanlış değil, ama kural Türkçe sözcükler için geçerlidir. Ayrıca sözünü ettiğimiz yabancı kökenli sözcükleri “ağzın tek haraketi”yle nasıl çıkardığınızı gerçekten merak ediyorum.

Sevgili Ekim,

Çoğunlukla yabancı kökenli kimi sözcüklerde böyle bir ses olayına rastlarız. Buna dilbilgisinde “ünlü türemesi” adı verilir. Bu ünlü türemelerinin bir bölümü imlaya da yansımıştır:

station > istasyon, scala > iskele, akl > akıl, ömr > ömür gibi…

Bazıları ise imlaya yansımamış, telaffuzda kalmıştır:

tren > tiren, kral > kıral, spor > sipor, krem > kırem, plak > pilak, trafik > tırafik, statü > sıtatü, blog > bulog gibi…

Hatta bazı dilciler, bu ünlü türemesinin imlaya da yansıtılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

Tabii ki hece, bir yazım olayı değil, ses olayıdır. O nedenle sözcüğün nasıl yazıldığından daha önemlisi nasıl telaffuz edildiğidir.

“Tren”i “tern”, “blog”u “bolg” şeklinde seslendirebiliyorsan tek heceli olur ancak!

Bu sözcükler hecelerine elbette ilk önerdiğin şekilde bölünebilir.

Mesela “strateji” sözcüğünü hecelerine böldüğünde bütün meselenin zihninde çözüleceğine eminim.

Sevgiler…

Kelimeleri oluşturan, en küçük birimi harf olan ve ağzın tek hareketinde sarf edilebilen ses modelidir. Türkçede en az bir harf, en çok dört harften oluşur ve içinde en fazla bir tek sesli harf bulunur.

http://tr.wikipedia.org/wiki/Hece

Olumlu yaklaşımınız için teşekkürler, ben argümanlarımı “blog” sözcüğünün tek heceli olduğundan şüphe etmeden öne sürdüm

Tren ve plan’ın da tek heceli olduğu kanaatindeyim. Peki bu sözcükler şöyle mi bölünüyor?

t-ren
p-lan

Yoksa şöyle mi?

tr-en
pl-an

Bu sorunun yanıtı bu sorunu netleştirebilir.

Selamlar

Doğrusunu isterseniz, bu konularda gösterilen duyarlılığı doğru ya da yanlış bağlamlarından daha fazla önemsiyorum. Duyarlılık olursa, nasıl olsa “doğru”ya ulaşılır.

Sevgili Ekim, tek heceli sözcükler için ileri sürdüğün argümanlar doğru, ancak “blog”a nasıl oluyor da tek heceli sözcük muamelesi yapıyoruz? “Blog”; “tren” ve “plan” gibi iki heceli bir sözcüktür.

Söz konusu yazının son birkaç yorumununda da bu konuyla ilgili gerekli izahat yapılmıştır.

Sevgiler…