Murat Buyurgan

Bilgisayarımda RSS okuyucu programımı açtığım anda yeni bir yazısı var mı diye merakla beklediğim kişilerin başında gelen Sevgili Arda Kutsal, geçtiğimiz hafta blogunda ( webrazzi.com adlı web sitesinde yeni nesi web girişimlerini inceliyor ) yine çok güzel bir yazı yazdı.

“Web balonu patlasa bile bize bişey olmaz” başlıklı yazısında Amerikada internet konusunda yaşanan gelişmeler sırasında birçok internet şirketinin başarısız olduğunu, ancak bizim ülkemizde internetin gelişiminin başarısızlıkları yaşamadan, yani basamakları atlayarak çıkarak yaşadığımızdan bahsediyordu. Bu güzel yazıyı okuyunca bende onun görüşlerine pararlel yorumlarımı sizlerle paylaşmak istedim.Internet’i bir iş olarak görüp Netpoint Interactive’i kurduğumuz 2000′li yılların başlarında bana da “Internet balonu patladı” diyen çok olmuştur. Bu sözleri söyleyenler internetin o günkü durumu ile ilgili hiç bir şeyden haberdar olmayıp, Amerikan internet şirketleri ile ilgili gazetelerde okudukları kısa haberlere itibar ediyorlardı.

Evet, Amerikada bir balon patladı. Ama ülkemizde bu sözü ağızlarına ciklet yapanlar şunu hiç sorgulamadı. Amerikadaki Internet şirketleri milyon dolarların telafuz edildiği risk sermayeleri ile kuruluyordu. Patlayan, kurumların interneti kullanmaları, internet kültürünü öğrenmeleri gerçeği değil, patlayan yüksek sermayelerle kurulan ve hızlı kâr etmesi beklenen internet şirketleri idi. Risk sermayesinin özünde zaten risk var. Risk sermayeleri internet işine erken girmek ve çok kâr etmek adına buldukları her internet şirketine yatırım yaptılar.Birçok şirket tutunamadı. Zira internet’te başarılı olmanın bilinen kesin kuralları bugün olmadığı gibi o günde yok tu! Internet de neyin doğru neyin yanlış olduğu henüz belli değildi bile. O zamanlar doğru olarak görülen birçok yaklaşım bugün yanlış oldular bile. Bugünün doğrularının bir kaç sene sonra yanlış olma ihtimalide çok yüksek.

Kurulduktan sonra internetin gelişimine ayak uyduramayan ve internet kullanıcılarının beklentilerine önem vermeyen şirketler kısa sürede ortadan kayboldular. Ancak sevgili Arda Kutsal’ın belirttiği gibi Türkiye’de internet Amerika’da olduğu gibi hızlı bir gelişim yaşamadı. Bir anlamda bir fırsattı bu ülkemizdeki internet şirketleri için.

Türkiyede’ki internet şirketlerinin çok fazla rakipleri yok. Daha doğrusu bir konu hakkında rekabet edilecek yüzlerce şirket yok. Dolayısıyla ülkemizdeki şirketlerin Amerikada yapılan doğruları ve yanlışları görüp, yanlış yapmama gibi fırsatları oldu. Diğer yandan ülkemizdeki internet şirketleri çok büyük sermayelerle kurulmadılar. Birçoğu küçük çaplı şirketler olarak başladılar. Başarıyla büyüdüler.

Superonline, Doğanonline gibi büyük oyuncular ise büyük holdinglere bağlı başladıkları ticari hayatlarına hâlâ o şekilde devam ediyorlar.

Dolayısıyla balon gibi şişip patlayan internet şirketi neredeyse hiç olmadı.

 

Ixir nerede?

Neredeyse dememin sebebi ise ülkemizdeki Ixir ve Vestelnet örnekleri. Vestelnet’i Superonline’ın satın alması bence bir patlama olarak nitelendirilemez. Zira Vestelnet internet bağlantısına odaklanmış bir teknoloji şirketi idi. Ama ixir için aynı şeyi söylemeyiz. Ixir tam bir balon patlaması örneğidir.

Ixir’i de Superonline satın aldı. Ancak Ixir’in yoğun reklâmla çıkışı ve kısa sürede devre dışı kalması benim aklımda kalan tek patlama hikâyesidir. Kısa sürede kurulan şirket çok büyük bütçeli, Banu Alkanlı reklâmlarıyla dikkat çekmişti. Çekmişti de. Dikkat çekmek internette başarıyı yakalamak anlamına gelmiyordu.

Türkiye’de risk sermayesi ne yapıyor?

Bilindiği gibi risk sermayesi şirketleri ellerindeki fonlar ile para kazanmak amacıyla yeni şirketlere yatırım yapar. Zira ekonomisi gelişmiş ülkelerde faiz, fon, hazine bonusu gibi yatırımlarla yükse kârlar elde edilmez. İyi para kazanmanın en doğru yolu iş’in özüne inmek, yani kâr eden bir iş yapmaktır. Türkiye ise 1980’den 2000 yılına kadar tam bir “paradan para kazanma” cenneti olmuştur. Dolayısıyla parası olanın yaptığı kendisi için en akıllı şey iş’e yatırım yapmak yerine faize ve dövize yatırım yapmak olmuştur.

Dolayısıyla geçtiğimiz 20 sene içerisinde bizim ülkemizde risk sermayesi olgusu maalesef fazla gelişememiştir. 2000 yılından itibaren enflasyon ve faizin düşmesi, bankacılık sitemindeki değişim paradan para kazanma dönemini bitirmiştir. Umarım ki bu durum devam eder. Bu olumlu gelişmenin ekonomiye tam yansımaması ise sermaye sahiplerinin bir işe yatırım yapma konusunda çekingen durmalarına sebebiyet vermektedir. Yatrım yapacağınız iş bir Internet şirketi ise, ortak olacağınız kişiler yani işin başında olması gerekenlerde gençler olacaktır. Bu durumda bizim ülkemizin pek kabullenebileceği bir durum değil. Nede olsa su küçüğün söz büyüğündür ülkemizde. Şu an tercih edilen yöntem beklemek şeklinde adlandırılabilir.

Söz’ün öz’ü

Türkler olarak girişimciliği seven bir milletiz. Ancak teknoloji ve ona bağlı gelişmeleri bir türlü anlayamadık. Markalaşmayı anlayamadığımız gibi. Daha önceki bir yazımda belirttiğim gibi İstanbul’da bir internet şirketi kurduğunuzda İTO’nun ( İstanbul Ticaret Odası ) “Bilgisayar, Büro Makineleri ve kırtasiye” meslek koluna üye oluyorsunuz. Bilişim, Internet ve Teknoloji gibi biri meslek kolu maalesef hâla yok. Şirketlerin bir çoğunda bilgi işlem bölümlerinde çalışanlar hâlâ hem yazılımcı, hem donanımcı, hem ağ yöneticisi, hem web tasarımcı. Yani bilgisayar’ın bir şekilde bulaştığı her konudan anlamaları bekleniyor. Teknolojiyi bir türlü kabullenemedik. Biri hariç. Cep telefonları.

Avrupa yakasının Tanrıverdisi’nin İşte Turkcell reklâmında dediği gibi;

Biz bilgisayar bilmeyiz. Biz telefon biliriz.